Жоспарлар мен құжаттар
Оқушыға және ата-анаға
9-сыныптан кейінгі таңдау
9-сыныптан кейін қайда оқуға болады?
9-сыныпты аяқтағаннан кейін оқушы мектепте 10–11-сыныптарда оқуын жалғастыра алады немесе колледжде мамандық меңгеру бағытын қарастыра алады. Таңдау кезінде өз қызығушылығыңызды, қабілетіңізді және болашақ мақсатыңызды ескеріңіз.
Мектепте оқуды жалғастыру
10–11-сыныптарда пәндік біліміңізді тереңдетіп, болашақ мамандығыңызға қажетті бағытты анықтауға және жоғары оқу орнына түсуге дайындалуға болады. Мектепте ұсынылатын оқу бейіндерін сынып жетекшісінен немесе кәсіби бағдар берушіден нақтылаңыз.
Колледжде білім алу
Колледжде белгілі бір кәсіпке қажетті білім мен практикалық дағдыларды меңгеруге болады. Мысалы, техникалық, педагогикалық, медициналық, аграрлық, ақпараттық технологиялар және қызмет көрсету бағыттарын қарастыруға болады. Нақты мамандықтар тізімі әр колледжде әртүрлі болады.
Оқу орнын таңдағанда нені тексеру керек?
- Қандай мамандықтар мен біліктіліктер ұсынылады?
- Оқу мерзімі және оқыту тілі қандай?
- Қабылдау талаптары мен құжат тапсыру мерзімі қандай?
- Тегін оқу орындары бар ма, ақылы оқудың құны қанша?
- Жатақхана және өндірістік практика мүмкіндігі бар ма?
- Оқу аяқталғаннан кейін қандай жұмыспен айналысуға болады?
Таңдауды неден бастаймын?
- Ұнайтын пәндеріңіз бен істеріңізді тізіп жазыңыз.
- Өзіңізді қызықтыратын 2–3 мамандықты таңдаңыз.
- Сол мамандықтарды оқытатын оқу орындарын салыстырыңыз.
- Ашық есік күніне қатысып, сұрақтарыңызды қойыңыз.
- Ата-анаңызбен және мектептің кәсіби бағдар берушісімен кеңесіңіз.
Қабылдау мерзімі мен талаптарын таңдаған колледждің ресми сайтынан немесе қабылдау комиссиясынан нақтылаңыз.
11-сыныптан кейінгі таңдау
Болашақ мамандықты қалай таңдаймын?
Мамандық таңдауда оның атауына ғана емес, күнделікті жұмысына, қажетті дағдыларына және өз қызығушылығыңызға назар аударыңыз. 11-сыныптан кейін жоғары оқу орнында немесе колледжде білім алу бағыттарын қарастыруға болады.
Өзіңізге мына сұрақтарды қойыңыз:
- Қандай пәндерді қызығып оқимын?
- Қандай тапсырмаларды жақсы орындаймын?
- Адамдармен, техникамен, ақпаратпен немесе шығармашылықпен жұмыс істегенді ұнатамын ба?
- Таңдаған мамандығымның күнделікті жұмысы туралы не білемін?
- Қай дағдыларымды дамытуым керек?
Мамандық пен оқу бағдарламасын салыстырыңыз
Бір бағыттың өзінде оқу бағдарламаларының мазмұны әртүрлі болуы мүмкін. Қандай пәндер оқытылатынын, практика қайда өтетінін және түлектердің қандай қызметтерде жұмыс істей алатынын қараңыз.
Оқу орнын таңдағанда тексеріңіз:
- Білім беру бағдарламасының мазмұны мен оқыту тілі.
- Қабылдау талаптары және қажетті емтихандар.
- ҰБТ бейіндік пәндерінің таңдаған бағытыңызға сәйкестігі.
- Қажет болса, шығармашылық немесе қосымша емтихандар.
- Грант конкурсына қатысу шарттары.
- Оқу ақысы, жатақхана және қосымша шығындар.
- Практика, тағылымдама және жұмыс берушілермен байланыс мүмкіндіктері.
Жеке дайындық жоспарын жасаңыз
- Өзіңізге қызықты 2–3 бағытты белгілеңіз.
- Бірнеше оқу орнының бағдарламаларын салыстырыңыз.
- Қажетті пәндер бойынша дайындық жоспарын құрыңыз.
- Құжат тапсыру мерзімдерін күнтізбеге белгілеңіз.
- Негізгі таңдауыңызбен бірге қосымша нұсқаларды да қарастырыңыз.
Қабылдау талаптары, шекті балдар және грант шарттары өзгеруі мүмкін. Өтініш беретін жылғы ақпаратты ресми дереккөздерден тексеріңіз.
Ата-аналарға кеңес
Балаңызға мамандық таңдауда қалай көмектесуге болады?
Ата-ананың қолдауы баланың өз қабілетін түсініп, саналы шешім қабылдауына көмектеседі. Әңгімелесудің мақсаты — баланың қызығушылығын анықтап, мүмкіндіктерін бірге қарастыру.
Баланың пікірін тыңдаңыз
Қандай пәндер мен істер ұнайтынын, қандай жұмысты елестететінін сұраңыз. Өз ойларын айтуына уақыт беріңіз. Таңдауы өзгерсе, себебін бірге талқылаңыз.
Қабілетін нақты мысалдармен байқаңыз
Баланың сабақтағы, үйірмедегі, жобалардағы және күнделікті өмірдегі жетістіктеріне назар аударыңыз. Тек бағаларымен шектелмей, жауапкершілігін, қарым-қатынас жасауын, шығармашылығын және практикалық дағдыларын да ескеріңіз.
Мамандықтармен танысуына көмектесіңіз
- Оқу орындарының ашық есік күндеріне бірге барыңыз.
- Әртүрлі сала мамандарымен әңгімелесуіне мүмкіндік жасаңыз.
- Қызығушылығына сай үйірмелер мен жобаларға қатысуын қолдаңыз.
- Оқу бағдарламалары мен қабылдау талаптарын бірге оқыңыз.
Таңдау кезінде қысым жасамаңыз
Баланы басқа оқушылармен салыстырудан және тек беделі немесе табысы үшін мамандық таңдауға итермелеуден аулақ болыңыз. Оның қызығушылығы мен мүмкіндігін отбасының жағдайымен бірге талқылаңыз.
Кәсіби бағдар тестін қалай қабылдаған дұрыс?
Тест нәтижесі — баланың қызығушылығын талқылауға көмектесетін қосымша құрал. Ол мамандықты біржола анықтамайды. Нәтижені баланың тәжірибесімен, қалауымен және маман кеңесімен бірге қарастырған дұрыс.
Бірге талқылауға арналған сұрақтар:
- «Қай іспен айналысқанда уақыттың өткенін байқамай қаласың?»
- «Қай жетістігіңді мақтан тұтасың?»
- «Қандай маманның жұмысымен жақынырақ танысқың келеді?»
- «Саған қандай көмек көрсете аламын?»
Кеңес алу үшін мектептің кәсіби бағдар берушісіне, педагог-психологіне немесе сынып жетекшісіне хабарласуға болады.